Firmy pożyczkowe oraz banki przedstawiają szeroką gamę różnego rodzaju pożyczek i kredytów, które udzielane mają być szybko, przy minimum formalności, a spłata ma przebiegać w niskich ratach. Jednakże marketing i reklamy nie zawsze przedstawiają rzetelny obraz rzeczywistości – często dopiero po czasie okazuje się, że umowy pełne są ukrytych kosztów, niejasnych zapisów oraz sprzecznych z prawem postanowień. Konsumenci, działając pod presją czasu lub najzwyczajniej gubiąc się w niejasnych postanowieniach przedstawianych dokumentów często zawierają takie niekorzystne umowy nawet o tym nie wiedząc. Potrzeby finansowe są zaspokajane chwilowo, zaś przewidziane przez umowę koszty sprawiają, że cała umowa staje się wysoce niekorzystna i częstokroć może prowadzić do daleko idących negatywnych skutków.
Na szczęście konsument, zarówno w prawodawstwie krajowym jak i na gruncie prawa UE jest podmiotem, który podlega zwiększonej ochronie prawnej. Jako słabsza strona stosunków gospodarczych dysponuje on szeregiem uprawnień, których celem jest zniwelowanie istniejących nierówności.
Jednym z takich narzędzi, które dodatkowo ma dyscyplinować podmioty udzielające pożyczek i kredytów, jest instytucja sankcji kredytu darmowego.
Sankcja kredytu darmowego – konsument nie musi płacić odsetek i kosztów.
Sankcja kredytu darmowego jest jednym z najważniejszych uprawnień jakie przysługują konsumentowi w przypadku zawarcia nieuczciwej lub niezgodnej z przepisami prawa umowy kredytowej lub pożcyzki. Zgodnie z ustawą z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim, jeżeli instytucja udzielająca kredytu lub pożyczki – przykładowo bank, firma pożyczkowa, lub parabank – nie dopełni przewidzianych prawem wymogów informacyjnych albo zawrze w umowie niedozwolone postanowienia, to konsument może odzyskać część lub nawet całość kosztów związanych z zawartą umową. Innymi słowy konsument jest zobowiązany zwrócić wyłącznie kapitał – bez odsetek, prowizji, ubezpieczeń i innych kosztów dodatkowych. Co ważne sankcja kredytu darmowego może być stosowana także po spłaceniu kredytu lub pożyczki. Warto więc wiedzieć, na czym polega to uprawnienie oraz kiedy można je zastosować.
Kiedy można skorzystać z sankcji kredytu darmowego?
Przepisy przewidują kilka przypadków, w których konsument może powołać się na sankcję kredytu darmowego.
Najczęstsze z nich to:
1. brak wymaganych informacji w umowie (np. brak całkowitego kosztu kredytu, RRSO, zasad spłaty);
2. nieprzekazanie wzoru formularza informacyjnego przed zawarciem umowy;
3. zastosowanie niejasnych, mylących lub sprzecznych z prawem zapisów umownych;
4. błędy w obliczeniach kosztów kredytu;
5. naruszenie limitu maksymalnych kosztów pozaodsetkowych.
Najwięcej problemów występuje w praktyce w odniesieniu do tzw. chwilówek oraz drogich pożyczek ratalnych, gdzie dodatkowe opłaty (prowizje, ubezpieczenia, opłaty przygotowawcze) często znacznie przewyższają wartość pożyczonej kwoty. Natomiast należy też pamiętać, że w dużej części banki zawarły umowy z konsumentami, które zawierają jedno lub kilka postanowień umożliwiających skorzystanie z instytucji sankcji kredytu darmowego.
Jakie roszczenia przysługują konsumentowi?
Jeśli konsument zdecyduje się skorzystać z sankcji kredytu darmowego, ma prawo:
1. żądać zwrotu wszystkich zapłaconych kosztów poza kwotą kapitału (czyli oddanych odsetek, prowizji, opłat dodatkowych, składek ubezpieczeniowych itp.);
2. rozliczyć się z pożyczkodawcą jedynie w zakresie pożyczonej kwoty, bez dodatkowych kosztów;
3. dochodzić swoich praw także przed sądem, jeśli instytucja finansowa odmawia uznania uprawnień.
Przepisy przewidują natomiast ograniczony termin do skorzystania z sankcji kredytu darmowego – termin ten wynosi rok o dnia spłaty kredytu lub pożyczki.
Co zrobić, jeśli podejrzewamy, że umowa jest niezgodna z prawem?
Jeśli konsument podejrzewa, że w jego umowie występują nieprawidłowości, powinien:
1. Zgromadzić dokumenty – przede wszystkim umowę, formularz informacyjny, harmonogram spłat oraz dowody dokonanych wpłat;
2. Zasięgnąć porady prawnej – specjalista z zakresu prawa pomoże ocenić, czy są podstawy do zastosowania sankcji kredytu darmowego oraz doradzi dalsze działania;
3. Jeżeli żądanie konsumenta spotka się z odmową – wtedy zasadne jest dochodzenie roszczeń na drodze sądowej.
Podsumowanie
Sankcja kredytu darmowego to realne narzędzie ochrony konsumenta przed nieuczciwymi praktykami na rynku pożyczek. Dzięki niej możliwe jest odzyskanie nadpłaconych środków i uniknięcie opłat, które nie powinny były zostać naliczone. Jeżeli po analizie swojej umowy kredytowej konsument ma wątpliwości co do jej zgodności z przepisami – warto skonsultować się z prawnikiem i rozważyć skorzystanie z przysługujących uprawnień. Może to oznaczać oszczędność sięgającą nawet kilkudziesięciu procent całkowitej wartości pożyczki.
autorzy: adw. Krzysztof Łudzik, adw. Łukasz Jędraszko
542
