Kiedy i jak zaplanować sukcesję w swojej firmie?
Niemal każdy biznes rodzinny staje w pewnym momencie przed wyzwaniem jakim jest zmiana pokoleniowa. Na przestrzeni ostatnich lat zmienia się jednak świadomość właścicieli firm rodzinnych, którzy zaczynają dostrzegać, że aby sukcesja nie naraziła ich firmy na ryzyko paraliżu decyzyjnego lub sporów wewnętrznych, musi być nie tylko dobrze zaplanowana, ale także wdrożona w odpowiednim czasie. Już pierwsza myśl, że firma rodzinna może być prowadzona przez kolejne pokolenie rodziny, stała się dla nich impulsem do rozpoczęcia procesu sukcesyjnego, a przynajmniej do zaplanowania jego filarów. Właściciele wiedzą, że rozdrobnienie struktury udziałów lub akcji, uzależnienie spółki od decyzji sądu opiekuńczego, wejście do firmy osób nieuprawnionych, niezainteresowanych dalszym kontynuowaniem rodzinnego biznesu, to tyko niektóre z możliwych skutków niekontrolowanej sukcesji.
Czym jest sukcesja w firmie rodzinnej?
Najprościej rzecz ujmując sukcesja to przekazanie własności i zarządzania w firmie rodzinnej swoim następcom, którymi najczęściej są członkowie rodziny. Praktyka procesów sukcesyjnych pokazuje jednak, że równie ważne, obok własności i zarządzania, jest przekazanie wiedzy i wartości – tych, które decydują o sukcesie rodzinnego przedsięwzięcia. Sukcesja, w szerokiej perspektywie, powinna bowiem definiować wartości rodziny, jej przekonania, cele, a także zasady działania w biznesie, jak również zasady udziału członków rodziny oraz pozostałych uczestników sukcesji w firmie rodzinnej.
Proces sukcesji w firmie rodzinnej z jednej strony ma na celu wyłonienie sukcesora, z drugiej jednak strony pozwala na udzielenie odpowiedzi na pytanie o charakter i przyszłość firmy. Czy pozostanie firmą rodzinną? Czy dojdzie do jej sprzedaży? Czy też konieczne okaże się wprowadzenie do firmy inwestora zewnętrznego lub wejście spółki rodzinnej na giełdę? Sukcesja, w zależności od charakteru danej firmy oraz uwarunkowań rodzinnych, może przybrać jeden z wielu modeli.
Nie ulega jednak wątpliwości, że nawet najprostszy plan sukcesji jest lepszy niż brak planu, który naraża firmę rodzinną między innymi na ryzyko zastosowania ustawowych reguł dziedziczenia, które mogą naruszyć ład rodzinno-biznesowy zaplanowany przez właściciela oraz nie odpowiadać potrzebom stawianym przez samą firmę rodzinną.
Kiedy jest najlepszy moment na sukcesję?
Wielu właścicieli firm rodzinnych zastanawia się kiedy jest najlepszy moment na sukcesję. Czy jeżeli założyciel firmy nie planuje na obecnym etapie wycofywać się operacyjnie ani właścicielsko z biznesu, powinien już planować wejście do firmy swoich następców? Warto zacząć od tego, że im wcześniej w firmie zacznie się myślenie o zmianie pokoleniowej, tym większa jest gwarancja sukcesu całego procesu. Bowiem tylko przemyślana, dobrze zaplanowana i dobrze zakomunikowana sukcesja zabezpieczy firmę przed niekontrolowaną sukcesją spowodowaną zdarzeniami losowymi oraz zapewni niezachwiane kontynuowanie rodzinnego biznesu, natomiast sukcesorom pozwoli na bezkonfliktowe korzystanie z otrzymanych aktywów oraz uprawnień zarządczych.
Zaznaczyć jednak należy, że tak jak nie ma uniwersalnego przepisu na udaną sukcesją, tak niemal niemożliwe wydaje się wskazanie jednego momentu jako momentu najlepszego na sukcesję. Trzeba bowiem pamiętać, że w każdej firmie rodzinnej zidentyfikować można wiele czynników wpływających na to czy firma jako organizacja gotowa jest na zmianę pokoleniową, takich jak wytypowanie sukcesorów oraz ich chęć i przygotowanie do sukcesji, relacje pracownicze oraz relacje z kontrahentami czy wreszcie forma prawna w jakiej prowadzony jest biznes. Inaczej będzie wyglądać plan sukcesji w jednoosobowej działalności gospodarczej, a inaczej w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością prowadzonej wspólnie z wieloletnim wspólnikiem spoza rodziny.
Czemu ma służyć audyt sukcesyjny?
Dlatego tak ważny w procesie planowania sukcesyjnego jest audyt sukcesyjny, którego przedmiotem powinna być nie tylko analiza otoczenia rodzinno-biznesowego, ale także analiza warunków funkcjonowania firmy, jej relacji biznesowych, stanu prawnopodatkowego, aby w jak najszerszym zakresie możliwe było rozpoznanie ryzyk, które mogą mieć wpływ na jej działalność operacyjną. Jeżeli kluczowe dla firmy umowy (np. umowy kredytowe lub umowy z głównymi kontrahentami) zawierają zastrzeżenia, że właścicielem firmy musi pozostawać określona osoba czy też decyzje administracyjne, na których firma opiera swoją działalność operacyjną, są ściśle związane z osobą właściciela, konieczne będzie zadbanie, aby w procesie zmiany pokoleniowej od strony prawnej zabezpieczona została stabilność działalności operacyjnej firmy. Audyt sukcesyjny pozwala także ustalić jakie są oczekiwania poszczególnych uczestników sukcesji oraz jak wyobrażają sobie swoje zaangażowanie w firmie.
Skontaktuj się z GWLAW by dowiedzieć się więcej: gw***@***aw.pl
