9 maja 2025 roku w Nancy we Francji Polska i Francja podpisały traktat o wzmocnionej przyjaźni i współpracy, który premier Donald Tusk określił jako przełomowy dla wzajemnych gwarancji bezpieczeństwa. Umowa, nazwana przez stronę francuską „traktatem premium”, zastępuje porozumienie z 1991 roku i otwiera nowy rozdział w relacjach bilateralnych, z naciskiem na bezpieczeństwo, obronność, gospodarkę oraz energetykę.
Kluczowe założenia traktatu
Jak podaje Polska Agencja Prasowa, istota nowego traktatu opiera się na wzajemnych gwarancjach bezpieczeństwa, w tym klauzuli o wsparciu w przypadku ataku na jedno z państw-sygnatariuszy. Premier Tusk podkreślił, że dokument ten stanowi „bardzo poważne przyspieszenie w budowaniu zbiorowego bezpieczeństwa, w tym bezpieczeństwa Polski, zarówno gospodarczego, jak i militarnego”. Traktat obejmuje szeroki zakres współpracy, od kultury i edukacji po cyberbezpieczeństwo, infrastrukturę i energetykę jądrową.
Według francuskiego ambasadora Etienne’a de Poncins, porozumienie jest wyjątkowe, ponieważ Polska jest pierwszym krajem niesąsiadującym z Francją, z którym Paryż podpisuje dokument tej rangi. Traktat porównywany jest do umów Francji z Niemcami, Włochami i Hiszpanią, co podkreśla strategiczną rolę Polski w Europie.
Symboliczne miejsce podpisania
Podpisanie traktatu miało miejsce w Nancy, co ma znaczenie historyczne dla relacji polsko-francuskich. To właśnie tam w 1736 roku osiadł polski król Stanisław Leszczyński, teść króla Francji Ludwika XV, po wygnaniu z kraju. Wybór tego miejsca podkreśla długą tradycję współpracy między oboma narodami, choć historyczne sojusze, takie jak ten z 1939 roku, budzą w Polsce mieszane uczucia ze względu na brak skutecznego wsparcia Francji podczas II wojny światowej.
Bezpieczeństwo i obronność w centrum uwagi
Jak zauważa „Financial Times”, traktat nabiera szczególnego znaczenia w kontekście trwającej wojny na Ukrainie oraz niepewności związanej z amerykańskimi gwarancjami bezpieczeństwa dla Europy. Polska, która w 2024 roku przeznaczyła 4,07% PKB na obronność – najwięcej spośród członków NATO – może dzięki traktatowi zyskać dostęp do francuskich technologii wojskowych. Firma Airbus rywalizuje o kontrakty na śmigłowce, samoloty transportowe i okręty podwodne dla polskiej armii.
Ekspert Ośrodka Studiów Wschodnich Łukasz Maślanka wskazuje, że Polska dążyła do uszczegółowienia zapisów traktatu, podczas gdy Francja preferowała bardziej ogólne sformułowania. Kluczowe dla Warszawy jest to, co traktat wnosi ponad istniejące zobowiązania wynikające z członkostwa w NATO i UE. Choć zagraniczne media wątpią, by dokument zawierał odniesienia do francuskiego parasola nuklearnego, sama idea współpracy z jedynym krajem UE posiadającym broń jądrową jest dla Polski istotna.
Gospodarcze i energetyczne perspektywy
Traktat otwiera również drzwi do zacieśnienia współpracy gospodarczej. Francja jest trzecim rynkiem zbytu dla polskich produktów, a Polska od lat utrzymuje nadwyżkę handlową z Francją – w 2023 roku wyniosła ona 9,2 mld euro. Umowa może przyspieszyć negocjacje dotyczące wspólnej produkcji zbrojeniowej oraz kontraktów na nowoczesne systemy obronne.
W dziedzinie energetyki Francja widzi szansę dla swojego koncernu EDF, który może stać się partnerem w budowie drugiej polskiej elektrowni jądrowej. Obie strony współpracują już w ramach UE nad polityką energetyczną, w tym nad wprowadzeniem „korytarza cenowego” w systemie EU ETS, co ma ograniczyć wahania cen uprawnień do emisji CO₂.
Reakcje i oczekiwania
Prezydent Francji Emmanuel Macron określił traktat jako „historyczny” i podkreślił, że podpisanie dokumentu wpisuje się w strategię wzmacniania Europy. Z kolei minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski zaznaczył, że podobne porozumienie jest negocjowane z Wielką Brytanią, co wskazuje na szerszą strategię Polski w budowaniu sojuszy bezpieczeństwa.
Nie brakuje jednak sceptycznych głosów. Część komentatorów, w tym przedstawiciele opozycji w Polsce, przypomina niespełnione obietnice francuskiego wsparcia z przeszłości, nazywając traktat „wydmuszką”. Analitycy zwracają uwagę, że sukces porozumienia zależeć będzie od praktycznej realizacji zapisów, szczególnie w zakresie współpracy zbrojeniowej i energetycznej.
Nowy etap w relacjach polsko-francuskich
Podpisanie traktatu w Nancy jest symbolicznym krokiem w stronę zacieśnienia współpracy między Polską a Francją. Jak podkreśla Amanda Dziubińska z Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych, dokument może zwiększyć interoperacyjność sił zbrojnych, wspierać przemysł obronny oraz intensyfikować wspólne działania w walce z zagrożeniami hybrydowymi i rosyjską dezinformacją. W obliczu rosnących wyzwań geopolitycznych traktat stanowi ważny element budowania europejskiego systemu bezpieczeństwa, w którym Polska odgrywa coraz istotniejszą rolę.
Źródła:
- Biznes PAP, „Istota traktatu z Francją będą wzajemne gwarancje bezpieczeństwa – premier (opis)”, 2025-05-09
- Wiadomości Onet, „Polska i Francja zawrą przełomową umowę. 'Traktat premium’”, 2025-05-08
- Biznes Interia, „Polska podpisze traktat z Francją. To będzie nowy poziom współpracy”, 2025-05-08
- Defence24, „Traktat premium? Francja, Polska i gra interesów”, 2025-05-05
- TVN24, „Traktat o przyjaźni Polska Francja. Kiedy podpisanie Emmanuel Macron podał datę”, 2025-04-28
- Money.pl, „Polska podpisze z Francją strategiczny traktat. W grze miliardy euro”, 2025-05-07
- Biznes Alert, „Polska i Francja podpiszą w piątek traktat wzmacniający bezpieczeństwo”, 2025-05-06
- Strefa Inwestorów, „’Traktat premium’ da Francji elektrownię jądrową w Polsce?”, 2025-03-28
- Kresy.pl, „Wzajemne gwarancje bezpieczeństwa między Francją i Polską [+VIDEO]”, 2025-03-30
- WNP.pl, „Francuski parasol nuklearny rozłoży się nad Polską?”, 2025-05-08
- TVN24, „Relacje polsko-francuskie przeszły 'z ciemności do jasności’”, 2025-03-28
- Gazeta Prawna, „Francja i Polska podpiszą traktat strategiczny. Może zmienić równowagę sił w Europie”, 2025-05-02
- PAP Informacje, 2025-05-09
